Hareketli çocuk mu, dikkat eksikliği mi?
Her hareketli çocukta DEHB yok; ama gerçekten varken "yaramaz" diye geçiştirilmesi de yıllara mal oluyor. Ayrımın nerede olduğunu yazdık.
Çocukların hareketli olması normaldir. Beş yaşındaki bir çocuğun 40 dakika sessizce oturmasını beklemek gerçekçi değil. O yüzden "çok hareketli" tek başına bir tanı işareti sayılmaz.
Ayrım şurada: davranış çocuğun günlük yaşamını, öğrenmesini ve ilişkilerini bozuyor mu?
Değerlendirmeyi gerektiren üç ölçüt
Uzmanlar bu üç noktaya bakar. Üçü birden varsa, danışmakta fayda vardır.
- Süreklilik: davranış aylardır sürüyor, geçici bir dönem değil.
- Ortam bağımsızlığı: sadece evde değil, okulda ve dışarıda da görülüyor.
- İşlevsellik: derse katılımı, arkadaş ilişkilerini veya günlük işlerini bozuyor.
Dikkat tarafındaki işaretler
Hiperaktivite olmadan sadece dikkat sorunu da görülebilir. Bu çocuklar sessiz oldukları için genellikle çok geç fark edilirler.
- Verilen yönergeyi dinliyor gibi görünüyor ama uygulamıyor.
- Başladığı işi bitirmeden başkasına geçiyor.
- Eşyalarını sürekli kaybediyor, ödevini unutuyor.
- Dikkatini uzun süre gerektiren işlerden kaçınıyor.
- Sevdiği bir işte saatlerce odaklanabiliyor ama sevmediğinde birkaç dakika dayanamıyor.
Sık karıştırılan durumlar
Dikkat sorunu gibi görünen tablo, bazen başka bir şeyin sonucudur. Okuduğunu anlamakta zorlanan bir çocuk derste dağılır — sorun dikkat değil, okuma becerisidir. Uyku düzeni bozuk, kaygılı ya da işitme sorunu olan çocuklarda da benzer tablo görülebilir.
Bu yüzden değerlendirme bütüncül yapılır; tek bir davranışa bakılarak karar verilmez.
Evde işe yarayan düzenlemeler
- Görevleri parçalayın: "odanı topla" yerine "önce oyuncakları kutuya koy".
- Görsel program kullanın; günün akışı görünür olsun.
- Çalışma alanını sadeleştirin, masada sadece o an gereken şey olsun.
- Olumlu davranışı hemen ve somut biçimde takdir edin; ceza odaklı yaklaşım bu tabloda genellikle işe yaramaz.
Dikkat ve davranış desteği, çocuğu "uslandırmak" değil; dikkatini yönetmeyi ve kendi çalışmasını denetlemeyi öğretmektir. Bu beceriler öğretilebilir ve kazanıldığında ömür boyu işe yarar.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavi yerine geçmez. Çocuğunuzun durumu için bir uzmana danışın.