Otizm belirtileri: yaşa göre dikkat edilmesi gereken işaretler
Otizm tek bir tabloyla gelmiyor. Erken dönemde en çok gözden kaçan işaretleri ve neyin "beklenebilir", neyin değerlendirme gerektirdiğini derledik.
Otizm spektrum bozukluğu adındaki "spektrum" kelimesi boşuna değil: hiç konuşmayan bir çocukla, akıcı konuşup göz teması kurmakta zorlanan bir çocuk aynı başlık altında yer alabilir. Bu yüzden tek bir belirti listesiyle karar verilmez.
Aşağıdakiler tanı ölçütü değildir; ne zaman bir uzmana danışmak gerektiğini gösteren işaretlerdir.
12–18 ay arası en çok gözden kaçanlar
Bu dönemde ailelerin fark ettiği şey genellikle "konuşmuyor" oluyor. Oysa dilden önce gelen sosyal işaretler daha erken uyarı verir.
- Adı söylendiğinde dönüp bakmıyor (işitme sorunu dışlandığı halde).
- İlgisini çeken bir şeyi size göstermek için işaret etmiyor.
- Bakışını takip etmiyor; siz bir yeri işaret ettiğinizde oraya bakmıyor.
- "Ce-e" gibi karşılıklı oyunlara katılmıyor.
- Gülümsemeye gülümsemeyle karşılık vermiyor.
2–4 yaş arası
Bu yaşlarda tablo daha görünür hâle gelir. Dil ya hiç başlamamıştır, ya başlayıp gerilemiştir, ya da vardır ama iletişim için değil tekrar için kullanılır.
- Duyduğu cümleleri olduğu gibi tekrarlıyor (ekolali).
- Yaşıtlarıyla oyuna girmiyor, tek başına oynamayı tercih ediyor.
- Oyuncakları amacına uygun kullanmak yerine sıraya diziyor veya bir parçasını döndürüyor.
- Rutin değiştiğinde yoğun tepki veriyor; geçişler zor.
- El çırpma, parmak ucunda yürüme, sallanma gibi hareketler günlük yaşamı etkiliyor.
- Sese, dokunuşa, ışığa ya da yemek dokusuna alışılmadık tepkiler veriyor.
Okul çağında fark edilen durumlar
Bazı çocuklar okula başlayana kadar fark edilmez. Akademik olarak başarılı olabilir, hatta bazı konularda yaşıtlarının önünde olabilirler; zorlandıkları alan sosyal ilişkilerdir.
Şakayı ve mecazı anlamama, sıra alarak konuşmakta zorlanma, çok dar bir konuya yoğun ilgi ve grup içinde yalnız kalma bu dönemin tipik işaretleridir.
İşaret gördüm, şimdi ne yapmalıyım?
Tanı, çocuk psikiyatrisi hekimi tarafından konur. Merkezimiz gibi eğitim kurumları tanı koymaz; ancak neye baktığımızı biliriz ve sizi doğru yere yönlendirebiliriz.
Tanı süreci bazen aylar sürer. Bu süreyi beklemekle geçirmek yerine değerlendirme yaptırıp desteğe başlamak, kazanılan zaman anlamına gelir.
Otizmde erken müdahalenin etkisi, üzerinde en çok görüş birliği olan konulardan biri. Beynin öğrenmeye en açık olduğu ilk yıllarda başlanan çalışma, aynı çalışmanın yıllar sonra yapılmasından çok daha hızlı sonuç verir.
Sık sorulanlar
Çocuğum göz teması kuruyor, otizm olamaz değil mi?
Aşılarla ilgisi var mı?
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ve tedavi yerine geçmez. Çocuğunuzun durumu için bir uzmana danışın.